Probabilistische benadering van boomveiligheidsrisico’s
Een probabilistische benadering van boomrisico’s laat ons toe om onzekerheden en risico’s objectief en systematisch te beoordelen en te kwantificeren.
Hierdoor kunnen we risico’s op een realistische en redelijke manier afwegen tegen de maatschappelijke, ecologische en economische voordelen van bomen.
Dit zorgt voor evenwichtige, goed onderbouwde beslissingen waarbij we accepteren dat een volledig nulrisico onmogelijk is, maar dat het risico wel kan worden teruggebracht tot een maatschappelijk aanvaardbaar niveau.
Inhoudsopgave
Toggle
Deze aanpak maakt duidelijk waar extra maatregelen zinvol zijn en waar ze disproportioneel zouden zijn.
Wat is een gevaar en wat is een risico?
Een gevaar is de intrinsieke eigenschap van een situatie, object of toestand die mogelijk schade kan veroorzaken. In de context van bomen betekent dit dat een boom of boomonderdeel potentieel schade kan veroorzaken door te vallen.
Een risico daarentegen is de combinatie van de kans dat dit gevaar zich voordoet en de ernst van de gevolgen wanneer het daadwerkelijk gebeurt. Een gevaar alleen betekent dus nog niet automatisch dat er een groot risico is.
Het verschil tussen gevaar en risico
Het verschil tussen gevaar en risico ligt dus in het feit dat een gevaar een eigenschap van de boom zelf is, terwijl een risico specifiek verwijst naar de waarschijnlijkheid dat er daadwerkelijk iets gebeurt en hoe ernstig die gebeurtenis zou zijn.
Een boom kan bijvoorbeeld te hol of te verzwakt zijn (gevaar), maar het risico hangt sterk af van de locatie, zoals nabijheid van wegen, wandelpaden of gebouwen waar je mensen kan raken (doelwitten).
Wat is probabiliteit?
Probabiliteit, of kansberekening, is een wiskundige aanpak waarmee je onzekerheden en kansen systematisch kwantificeert.
Bij boomveiligheid gaat het om de kans dat een boom of boomdeel binnen een bepaald tijdsbestek zal falen en schade veroorzaakt. Omdat er in het echte leven nooit absolute veiligheid of nulrisico bestaat, biedt een probabilistische aanpak een realistisch kader om risico’s af te wegen tegen maatschappelijke en ecologische voordelen van bomen of ecosysteemdiensten die ze leveren.
Kans op falen van bomen
De kans op falen is de waarschijnlijkheid dat een boom of een onderdeel daarvan binnen een bepaalde periode bezwijkt.
Bij het beoordelen hiervan dien je verschillende factoren mee te nemen, zoals gebeurt bij de VTA-controle bijvoorbeeld. Namelijk de huidige conditionele en mechanische toestand van de boom, zichtbare gebreken (zoals rot, scheuren, plakoksels, …), en de manier waarop de boom zich aanpast aan zijn gebreken en omgeving (compensatiehout en architecturale groei).
De kans op falen kan je dan bijvoorbeeld indelen in klassen, variërend van zeer waarschijnlijk (bijvoorbeeld 1 op 10) tot zeer onwaarschijnlijk (bijvoorbeeld 1 op 10.000.000).
De rol van het doelwit
Het doelwit is zeer essentieel bij het bepalen van boomrisico’s.
Dit zijn de objecten, mensen of infrastructuur die je met een vallende boom of tak kan raken.
Zonder een significant doelwit is er nauwelijks sprake van een hoog risico, zelfs als een boom ernstig verzwakt is. Daarom kijk je eerst naar de aanwezigheid en waarde van doelwitten zoals drukbezochte wegen, fietspaden, voetpaden of gebouwen.
Hoe hoger de gebruiksintensiteit van een gebied, hoe groter het risico.
Daarnaast dien je ook rekening te houden met de duurtijd van aanwezigheid van mensen en auto’s. Hoe langer en frequenter de aanwezigheid, hoe groter het risico in verhouding is.
Hoe wordt het boomrisico uiteindelijk berekend?
Het uiteindelijke boomveiligheidsrisico op schade wordt bepaald door drie factoren te combineren:
- Doelwit: hoe waarschijnlijk is het dat de boom of onderdeel het doelwit treft?
- Grootte van boom of tak: wat zijn de gevolgen wanneer de boom of tak daadwerkelijk valt?
- Kans op falen: hoe groot is de kans dat dit daadwerkelijk gebeurt binnen een bepaald tijdsbestek van één jaar bijvoorbeeld?
Door deze factoren te combineren ontstaat er een gekwantificeerd risico, uitgedrukt als een jaarlijkse kans op schade.
Herleiden tot een aanvaardbaar boomrisico
Een belangrijk onderdeel van risicomanagement is het herleiden van risico’s tot een aanvaardbaar niveau.
Dit betekent echter niet dat je risico’s volledig kan elimineren. Want een boomrisico kan nooit volledig nul zijn. Zelfs gezonde bomen kunnen in uitzonderlijke weersomstandigheden falen.
Daarom is het cruciaal om een evenwicht te vinden tussen veiligheid en behoud van boomvoordelen, rekening houdend met wat maatschappelijk en ecologisch verantwoord is.
Bij het herleiden tot een aanvaardbaar risico beoordeel je risico’s op basis van hun waarschijnlijkheid, impact en de kosten en baten van eventuele maatregelen om het risico verder te verminderen.
Evenwicht tussen het boomveiligheidsrisico en de baten van bomen
Het beheren van boomveiligheidsrisico’s betekent niet simpelweg het minimaliseren van risico’s, maar eerder het zoeken naar een evenwicht tussen veiligheid en behoud van de vele voordelen die bomen ons bieden, zoals biodiversiteit, luchtkwaliteit, recreatie en esthetische waarde.
Daarom is het essentieel om boomrisico’s te benaderen vanuit een probabilistisch perspectief, waarbij duidelijk wordt gemaakt wanneer risico’s aanvaardbaar, toelaatbaar of onaanvaardbaar zijn.
Door deze probabilistische benadering kunnen verantwoorde en proportionele beslissingen worden genomen, die rekening houden met maatschappelijke, ecologische en economische factoren.
Dit leidt tot een duurzaam en verantwoord beheer van bomen en de omgeving waarin ze groeien.
Vergelijking met andere sectoren
De probabilistische benadering die gebruikt wordt om boomveiligheidsrisico’s te beoordelen, is vergelijkbaar met risicobeoordelingen die worden toegepast in de industrie en het verzekeringswezen.
In deze sectoren wordt risico eveneens bepaald aan de hand van kansberekeningen en impactanalyses.
Bijvoorbeeld, verzekeraars berekenen risico’s op basis van statistische gegevens over incidenten, zoals verkeersongevallen of natuurrampen. Ook industriële veiligheidsanalyses, zoals risico’s van machinefalen of chemische lekken, maken gebruik van probabilistische technieken om risico’s systematisch in kaart te brengen.
Deze gemeenschappelijke aanpak volgt internationale standaarden, zoals de ISO 31000-norm voor risicobeheer, wat zorgt voor een gestandaardiseerde, transparante en reproduceerbare risicobeoordeling.