Grote bomen succesvol verplanten: zo garanderen wij de beste aanslag

Grote bomen verplanten

Het verplanten van grote bomen is een cruciale oplossing voor het behoud van waardevolle en monumentale bomen. Zeker wanneer er een conflict in ruimtebeslag ontstaat of dreigt te ontstaan bij bouw- of projectontwikkeling. Bomen planten is belangrijk, maar volwassen grote bomen behouden is nog belangrijker. Hier heeft het verplanten van een waardevolle toekomstboom nu net vier grote voordelen:

Het behoud van esthetiek door het magische uitzicht van de volwassen boom binnen het project,
De mogelijkheid om zonder natuurschade het project te kunnen realiseren conform de omgevingsvergunning,
Door het behoud van bestaande grote bomen die een exponentieel grotere drager van biodiversiteit zijn, wordt de natuur sterker ondersteund,
Worden er onmiddellijk meer ecosysteemdiensten geleverd door de groene omgeving,
Is compensatie door het planten van nieuwe bomen niet nodig omdat de boom niet gekapt wordt.

In een wereld waar stedelijke ontwikkeling en natuurbehoud steeds vaker hand in hand gaan, speelt het zorgvuldig verplaatsen van bestaande en waardevolle bomen dan ook meer en meer een sleutelrol in het harmoniseren van menselijke noden met de natuurlijke wereld. Omdat omgevingsvergunningen vaker en vaker het behoud van bestaande bomen oplegt, biedt het succesvol verplanten van grote bomen dan ook de ideale oplossing.

Het verplanten van grote bomen is meer dan alleen het verplaatsen van een boom van punt A naar punt B en vereist extreem veel vakkennis. Het is ook een kostelijke investering (die weliswaar direct loont). Grote bomen verplanten we daarom enkel en alleen onder leiding en aanwezigheid van onze European Tree Technician, die ook Certified Tree Manager is.

Inhoudsopgave

Het is een diepgaand proces dat begint bij een zorgvuldig verplantbaarheidsonderzoek, een gedetailleerde planning en de voorbereiding van de nieuwe plantlocatie.

Tot aan de daadwerkelijke verplanting. En de cruciale nazorg die ervoor zorgt dat de boom in zijn nieuwe omgeving kan gedijen.

Bestaande grote bomen verplanten is geen sinecure en daar begin je niet onvoorbereid aan.

Het vraagt kennis en kunde om een boom die zich al jaren gevestigd heeft en aan de omgeving en bodem heeft aangepast, te verplanten.

Heb je vragen of wens je te weten of we je boom kunnen verplanten, neem dan vrijblijvend contact met ons op.

Jouw boom succesvol verplanten? Vraag nu advies

Gerelateerde artikels

Boomwortels en de woonomgeving. Hoe kan je schade door wortels van bomen voorkomen?

Groeiplaatsverbetering voor mooie en gezonde bomen

Waarover gaat deze pagina over het verplanten van bomen?

Op deze pagina nemen we je mee op een informatieve reis voor het succesvol verplanten van bomen.

We zullen de verschillende technieken verkennen die worden gebruikt om grote bomen zoals majestueuze, volwassen exemplaren veilig te verplanten.

Daarnaast zullen we de redenen bespreken waarom bomen soms verplaatst moeten worden, of het nu gaat om bouwprojecten, landschapsverbetering of het redden van bomen van bouwlocaties of andere bedreigingen.

Deze pagina biedt praktische adviezen, van het kiezen van het juiste seizoen voor verplanting, tot het beoordelen van de gezondheid van een boom en het voorbereiden van de bestemming.

Technische uitdagingen bij het verplanten van grote bomen

We zullen ook dieper ingaan op de uitdagingen en overwegingen bij het verplanten. Zoals het minimaliseren van stress voor de boom, het waarborgen van voldoende watergift, en het belang van bodemcompatibiliteit.

Met een mengeling van deskundige inzichten, praktische tips, en een passie voor groenbehoud, streven we ernaar om een allesomvattende bron te zijn voor iedereen die geïnteresseerd is in het verplanten van bomen. Of je nu een professional in landschapsarchitectuur bent, een gemeenteambtenaar, of gewoon iemand die een geliefde boom wil redden. Je vindt hier de kennis en inspiratie die je nodig hebt om te slagen in je verplantingsproject.

Het verplanten van grote bomen vereist een goed doordacht plan, de nodige en tijdige voorbereidingen en deskundig boomadvies, net zoals bij het planten van bomen.

Alleen is het verplanten van bestaande bomen, die niet voorbereid zijn om naar een andere locatie te vertrekken, een meer gespecialiseerde ingreep, die meer voorwaarden stelt om succesvol te zijn, dan het aanplanten van bomen die uit een kwekerij komen. Bomen en grote bomen uit een kwekerij krijgen ieder jaar de nodige wortelsnoei waardoor ze net verplantbaar zijn. Een bestaande boom is dat (nog) niet.

Verplantbaarheidsonderzoek. Kan de boom verplant worden?

Eerst moet je jezelf afvragen of een boom al dan niet kan verplant worden. Want het zou erg spijtig zijn moest de boom het verplanten niet overleven.

En iedere boom is nu eenmaal niet verplantbaar. En daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Denk maar aan de oorspronkelijke locatie en de bestemmingslocatie. Indien de wortelkluit zo groot moet zijn, om de boom zijn conditie, noch mechanische sterkte te schaden, dat er nergens tranportdoorgang mogelijk is. Of het opstellen van een telescoopkraan onmogelijk is. Zal je al snel tegen limieten aanbotsen. En is de boom eveneens niet verplantbaar.

Daarom start een verplanting van een grote boom steeds met een verplantbaarheidsonderzoek.

Een verplantbaarheidsonderzoek beoordeelt de gezondheid, leeftijd, grootte en soort van de boom. Evenals de standplaatsomstandigheden en de kwalitatieve eigenschappen van de groeiplaats. Het onderzoek begint voor grote bomen met een desktopstudie en studie van de locaties. Nadien komt er vaak bijkomend onderzoek zoals wortelonderzoek.

Het verplantbaarheidsonderzoek helpt te bepalen of een boom een goede kandidaat is voor verplanting. Ook wat de slaagkans is voor de verplanting. En welke voorbereidingen en maatregelen getroffen moeten worden. Zodat je zekerder bent van een succesvolle verplanting.

Slaagkansen

De slaagkans hangt af van verschillende factoren. Zoals de boomsoort, de conditie van de boom, zijn grootte, de bereikbaarheid en de huidige ondergrondse infrastructuur. Ook het benodigde transport, de nieuwe standplaats en groeiplaatskwaliteit, de nazorg en extra maatregelen voor het goed aanslaan zijn allen van belang.

Daarnaast moeten de kosten en tijdsplanning op voorhand ingeschat worden om de haalbaarheid af te toetsen aan de situatie.

Selectie van verplantbare bomen

Criteria voor de selectie van verplantbare bomen omvatten de algehele gezondheid van de boom, leeftijd, soort, en de omvang van het wortelstelsel. Jongere bomen en soorten met een veerkrachtig wortelstelsel zijn meestal beter geschikt voor verplanting.

Ook vormt het transport soms de beperkende factor. Grote bomen moet je kunnen transporteren van punt A naar punt B. En de transportroute mag geen onoverkomelijke obstakels bevatten.

Of een boom al dan niet kan verplant worden, hangt voor een groot stuk af van zijn conditie.

Een boom met conditieverlies zal het bij een verplanting nog moeilijker krijgen en misschien afsterven. Een gezonde boom met een goede conditie kan je daarentegen grondig voorbereiden op het verplanten. Zodat deze meer kans heeft om goed aan te slaan.

Of een boom kan verplant worden, hangt ook af van hoe de boom op de vertrekplaats in de bodem wortelt. Wanneer er erg grote wortels niet bereikbaar zijn om ze schadevrij uit de bodem te halen en te groot om te snoeien, kan je de boom bijvoorbeeld ook niet verplanten.

Voorafgaandelijk wortelonderzoek heeft als doel deze situaties te ondervangen.

Wens je een boom te laten verplanten? Neem dan vrijblijvend contact met ons op.

Lijst van boomsoorten en hun verplantbaarheid

Goed verplantbaar

Esdoorn
Linde
Eik (jongere exemplaren)

Moeilijk te verplanten

Beuk
Berk
Magnolia
Bomen met vleesachtige wortels (jonge appelbomen, Liriodendron tulipifera, …)

Conditie van de boom en de bodem op de vertrekplaats bij het verplanten

Een boom met een slechte conditie is niet verplantbaar. Een boom met een goede conditie en geschikte kroonarchitectuur, zonder abnormaal wijd uitgroeiende takken, is dan weer wel geschikt. Wanneer de te verplanten boom erg zware gesteltakken heeft die ver buiten de stam zwaar ontwikkeld zijn, kan dit een probleem vormen voor het transport over de weg.

Als onder de boom op de huidige standplaats een leidingentracé aanwezig is, zal het ook niet mogelijk zijn om deze boom te verplaatsen. De wortels groeien immers tussen de leidingen tussendoor. Er zouden bij de werken leidingen kunnen beschadigd worden. Of er zouden te veel wortels moeten verwijderd worden, waardoor de boom het achteraf niet overleeft.

Bij aanwezigheid van funderingsrestanten kan er dan weer geen structuur onder de boom aangebracht worden om deze op te tillen of te hijsen.

Hoe een boom verplanten?

Grote bomen verplanten vraagt om een grondige voorbereiding

Een boom verplanten doe je niet zomaar. Dat is net hetzelfde als bij bomen aanplanten. Heel wat factoren beïnvloeden de kansen op een succesvolle verplanting. Laat het verplanten van je bomen dus over aan een specialist. Zo vermijd je het risico dat je inspanningen een maat voor niets zijn.

Wij bereiden zowel je boom als de nieuwe groeiplaats en bodem grondig voor op de verplanting. Dit gefaseerd voorbereidingsproces kan tot wel een jaar tijd in beslag nemen bij grote bomen. Maar het garandeert het succesvol verplanten van uw boom.

Voorbereiding verplanten van grote boom; wortelsnoei en kruin snoeien

In de voorbereidingsfase snoeien we zowel de kruin als de wortels van de boom. Het innemen van de kroon of takken is enerzijds nodig om tijdens een transport met de boom overal doorheen te kunnen (straten, bruggen, tunnels…). Anderzijds breng je kruin en wortelstelsel (dat zal verkleinen) meer in evenwicht.

Wortelsnoei is nodig omdat de boom al zijn wortels niet mee kunnen genomen worden omdat ze veel te lang zijn. Door tijdig wortelsnoei uit te voeren, maakt de boom op zijn huidige standplaats al veel kleine wortels aan. Zodat de kluit compacter is, maar toch over voldoende wortels beschikt om aan te slaan op zijn nieuwe groeiplaats. Lees verderop over de grote voordelen van “rondsteken”.

Net zoals bij het aanplanten van grote bomen, denk je best goed na over de nieuwe standplaats die de boom krijgt. Onderzoek ook steeds de kwalitatieve eigenschappen van de groeiplaats. Een rijk bodemleven en een goed doorwortelbare bodem kunnen nauwelijks onderschat worden voor een succesvolle verplanting.

Boom verplanten? Vraag vrijblijvend boomadvies of vul ons contactformulier in.

Geavanceerde technieken voor het verplanten van grote bomen

Wanneer bomen een omvang bereiken waarbij standaard verplantmachines (zoals een verplantspade) tekortschieten, zet b‑Tree zwaar materieel en ingenieursoplossingen in. Het doel blijft altijd: het behoud van de hydraulische architectuur die voorziet in watertransport, en dus levensfuncties, van de boom.

Hieronder lichten we de twee meest complexe methoden toe.

Methode 1: de hydraulische versleepmethode (horizontale verplaatsing)

Deze techniek pas je toe wanneer je een boom over een relatief korte afstand (bijvoorbeeld binnen hetzelfde bouwperceel) wil verplaatsen. En je beschikt over voldoende ruimte.

Het proces in detail:

Vrij graven: de boom wordt rondom gefaseerd vrij gegraven over twee of drie perioden, waarbij de kluitomvang wordt berekend op basis van de stamomtrek in combinatie met de resultaten van het wortelonderzoek. Tijdens het vrij graven van de kluit worden de wortels langsheen de cirkelboog van de toekomstige kluit gefaseerd gesnoeid; bijvoorbeeld 33% of 50% tijdens iedere periode, afhankelijk van de totale voorbereidingstijd die beschikbaar is.
Voorbereiding van het traject: er wordt een sleuf (tracé) gegraven tussen de huidige en de nieuwe locatie op exact dezelfde diepte als de onderkant van de finale wortelkluit. Of tussenliggend minder diep, zolang de hellingen in het tracé aanvaardbaar zijn om de boom te kunnen verslepen.
Wortelondersnijding: met behulp van kettingen en twee zware graafmachines worden de verticale afzinkwortels onder de kluit doorgezaagd (doorgesneden).
Plateau-vorming: er worden massieve stalen platen onder de kluit aangebracht (getrokken en geduwd). Aan de trekzijde wordt een zware stalen dwarsbalk aan deze platen bevestigd om de krachten over de verschillende platen gelijkmatig te verdelen.
Hydraulische verplaatsing: met behulp van hydraulische lieren of zware graafmachines wordt het gehele plateau met de boom stabiel naar de nieuwe standplaats versleept.

Voordelen:

Minimale kanteling: de boom blijft verticaal staan tijdens het gehele proces,
Kluitgrote beter te maximaliseren: door de vaak grotere beschikbare ruimte kan de kluitgrootte maximaal aangehouden worden waardoor de overlevingskansen toenemen en minder snoei ana de kruin nodig is.
Slechts minimale snoei noodzakelijk: enkel snoei voor het evenwicht tussen bovengrondse kroondelen en wortelstelsel zijn nodig. Snoei om doorgangen op de openbare weg (tunnels, bruggen, gebouwen,…) te kunnen passeren zijn niet nodig. Waardoor de boom minder verzwakt en meer energie-reserves behoudt, waardoor die beter zal aanslaan.
Geen hijsrisico: omdat de boom niet de lucht in gaat, is er geen risico op stam- of takbreuk of bastschade door hijsmaterialen of hijsspanningen.

Nadelen:

Terreininrichting: vereist een volledig vrij, open en vlak tracé tussen de oude en nieuwe plek en er is meer bodembescherming, met behulp van stalen rijplaten, nodig.
Bodemimpact: de enorme druk van zowel de boom als de machines tijdens het slepen kan leiden tot ernstige bodemverdichting langs het tracé. Daarom is het plaatsen van stalen rijplaten in het tracé en de werkomgeving noodzakelijk om onomkeerbare bodemschade door compactie te vermijden.

Methode 2: de ingepakte kluitmethode met telescoopkraan (hijs- en transportmethode)

Deze methode is de standaard voor transport over de openbare weg of wanneer er obstakels (gebouwen, andere bomen) tussen de twee locaties staan.

Het proces in detail:

Kluitvoorbereiding: na het gefaseerd vrij graven wordt de kluit handmatig of machinaal “geprofileerd”. De kluit wordt strak ingepakt in een meerlaagse bescherming van biologisch afbreekbare jutte en een metalen gaas. Dit zorgt ervoor dat de kluit tijdens het hijsen niet uit elkaar valt (kluitintegriteit).
Ondersnijding van de kluit: net als bij methode 1 worden de onderste wortels en afzinkwortels doorgesneden.
Ondersteuning van de kluit: vervolgens worden er stalen profielen (H‑balken) dwars onder de kluit geschoven. Aan beide uiteinden van de H‑balken worden dwarsbalken gemonteerd.
Hijsframe-constructie: de stalen dwarsprofielen worden aan beide zijden verbonden met een speciaal ontworpen hijsbalk (spreader bar). Dit voorkomt dat de hijskettingen de kroon van de boom beschadigen (“insnoeren”).
Hijs en transport: een zware telescoopkraan tilt de boom (vaak tientallen tonnen) op een dieplader. De boom wordt tijdens transport beschermd tegen uitdroging door rijwind.
Herplant: op de nieuwe locatie wordt de boom met dezelfde precisie in een voorbereid plantgat geplaatst, exact op de juiste diepte (wortelhals volledig boven het maaiveld).

Voordelen:

Flexibiliteit: de boom kan over grote afstanden en over hindernissen heen worden verplaatst.
Kluitstabiliteit: door het inpakken (encapsulatie) blijven de fijne wortels, haarwortels en de aanwezige mycorrhiza (schimmels) optimaal beschermd tegen uitdroging en trillingen.

Nadelen:

Hijsspanningen: ondanks de “spreader bar” ervaart de kluit en de boom enorme mechanische krachten tijdens het hijsen.
Kosten: inzet van telescoopkraan en speciaal transport maakt dit één van de meest kostelijke methodes.

Kritische succesfactor: de wortel-kroon balans bij het verplanten van grote bomen

Bij beide methoden is het essentieel om te begrijpen dat een grote boom na verplanting een aanzienlijk deel van zijn actieve opnamewortels verliest. De gedetailleerde techniek is bedoeld om de resterende fijne wortels en haarwortels in de kluit onbeschadigd over te brengen. Zonder een aansluitend, meerjarig irrigatieplan op basis van vochtsensoren, is de overlevingskans van een dergelijk project nihil, ongeacht de gebruikte techniek.

Fysiologische voordelen van de kluitvoorbereiding door middel van de rondsteekmethode

Bij het verplanten van grote, monumentale bomen is de techniek van het verplaatsen slechts de helft van het succes. De meest kritieke factor is de fysiologische voorbereiding door middel van rondsteken, ook de rondsteekmethode genoemd.

Bij b‑Tree adviseren wij om dit proces één tot twee winterseizoenen vóór de eigenlijke verplanting te starten.

Waarom rondsteken essentieel is

Wanneer we een boom zonder voorbereiding verplanten, verliest deze plotseling een enorm deel van zijn actieve wortelstelsel. De boom raakt in een acute “transplant shock” omdat de resterende wortels de verdamping van de grote kroon niet kunnen bijhouden.

Door de boom vooraf rond te steken, dwingen we de boom om binnen de toekomstige kluit een nieuw, compact stelsel van fijne absorptiewortels aan te maken. In plaats van lange, dikke transportwortels, ontwikkelt de boom een intensief netwerk van haarwortels die direct na de verhuizing water kunnen opnemen.

Het proces in fasen:

Fase 1 (voorjaar/najaar jaar 1): We graven een smalle geul op de eerder bepaalde kluitafstand en snoeien (snijden door) gefaseerd de horizontale wortels. Deze geul vullen we met zwarte teelaarde, een mengsel van hoogwaardige bomenzand, organisch materiaal en rijk aan mycorrhiza-schimmels.
Fase 2 (groeiseizoen): de boom herstelt van de ingreep en vormt duizenden nieuwe wortelpuntjes in de verrijkte geul. Tijdens deze fase monitoren wij de boom extra op conditie en diktegroei. In de bodem monitoren we de vochthuishouding. Het is ook het moment waarop we de kruin snoeien als dit noodzakelijk is.
Fase 3 (voorjaar/najaar jaar 2): we herhalen fase 1 voor het overige deel van de wortels dat nog niet gesnoeid is.
Fase 4 (verplanting jaar 2 of 3): wanneer de kluit verzadigd is met nieuwe haarwortels, vindt de fysieke verhuizing plaats (met methode 1 of 2). De boom verhuist nu met een ‘actieve motor’, wat de kans op direct aanslaan aanzienlijk verhoogt.

Voordelen van rondsteken:

Drastische verlaging van het uitvalrisico: de boom ervaart nauwelijks groeistagnatie na de verhuizing.
Betere hormoonbalans: de aanmaak van auxines (groeihormonen) in de nieuwe wortelpuntjes stimuleert de boom om direct na verplanting ook bovengronds weer uit te lopen.

Nadelen:

Tijd: het vereist tijdige planning van de klant of projectontwikkelaar.
Kosten: er zijn twee tot drie bezoeken aan de boom nodig in plaats van één.

Dankzij de rondsteekmethode vertoont de boom in zijn eerste groeizomer op de nieuwe locatie direct de juiste indicatoren van aanslaan, zoals een goede scheutlengte en diepgroene bladeren.

Het beste moment om bomen te verplanten

De ideale tijd voor het verplanten van bomen is tijdens de rustperiode, meestal in de late herfst of vroege lente. Dit minimaliseert stress en geeft de boom de beste kans om zich in zijn nieuwe omgeving te vestigen.

Kosten boom verplanten

De kosten om een boom te verplanten hangt van verschillende factoren af. Zoals hoe groot de te verplanten boom is, en van de vertrek- en bestemmingslocatie je gaat verplanten.

Algemeen hou je rekening met:

€ 1.000 voor het verplanten van een kleine boom of grote struik,
€ 2.500 voor het verplanten van een jonge boom met stamdiameter tot 10 cm,
€ 6.500 voor het verplanten van een boom met stamdiameter tot 20 cm,
En tot € 20.000 en meer voor een halfwas tot volwassen boom.

De kosten of prijs voor het verplanten van een boom hangen af van:

De toegankelijkheid op de vertreklocatie,
De tijd die je nog hebt om de boom voor te bereiden; hoe meer tijd, des te kleiner de kluit kan gemaakt worden en omgekeerd,
De toegankelijkheid op de bestemmingslocatie,
De mogelijkheid om al dan niet met grote machines te kunnen werken, of de werken overwegend manueel te moeten uitvoeren,
De grootte van de boom,
Het transport traject dat de boom moet afleggen en de hulpmiddelen die er al dan niet voor nodig zijn, zoals telescoopkraan of graaf- en hijsmachines,
De voorbereiding en inrichting van de plantlocatie, zodat een kwalitatieve groeiplaats kan gegarandeerd worden,
De nazorg na het verplanten van de boom; zoals het water geven tijdens droge perioden, monitoring van het bodemvocht, verwijderen van bloemen zodat de boom de eerste jaren geen vruchten maakt en hierdoor veel energie bespaart en kan investeren in zijn wortelsysteem en algemene groei, …
Andere factoren.

Checklist: is mijn boom geschikt voor verplanting?

Het verplanten van een grote boom is een kostbare investering. Om te bepalen of uw project technisch en financieel haalbaar is, kunt u de volgende criteria doorlopen:

Conditie en Vitaliteit

Is de boom gezond? Een boom met een slechte conditie, veel dood hout of schimmelaantastingen (zoals de honingzwam of korstzwammen) zal de verplantingsstress niet overleven.
Is er voldoende scheutlengte? Een boom die de laatste jaren al nauwelijks is gegroeid, heeft onvoldoende energiereserves voor een succesvolle herstart.

Soortspecifieke kansen

Is het een ‘makkelijke’ verplanter? Soorten zoals de Linde (Tilia), Plataan (Platanus) en Moeraseik (Quercus palustris) herstellen relatief snel van wortelverlies.
Is het een kritische soort? Beuken (Fagus sylvatica) en volwassen Berken (Betula) zijn veel gevoeliger voor veranderingen in de waterhuishouding en vereisen een nog striktere voorbereiding.

De standplaats (huidige en nieuwe)

Is er ruimte voor een kluit? Een boom van 50 jaar oud heeft een kluit nodig van verschillende meters breed (aan iedere kant van de stam). Liggen er kabels, leidingen of funderingen in de weg?
Is de nieuwe locatie bereikbaar? Voor de grootste telescoopkranen en diepladers hebben is een verharde toegang en voldoende manoeuvreerruimte nodig.
Lijkt de nieuwe bodem op de oude? Een boom die verhuist van een zware kleigrond naar een lichte zandgrond krijgt een enorme fysiologische schok. Bodemverbetering is hierbij essentieel.

Planning en nazorg

Heeft u de tijd? Voor het beste resultaat starten we één tot twee jaar van tevoren met de voorbereiding.
Kunt u nazorg garanderen? Een verplante grote boom heeft de eerste drie tot vijf jaar intensief water nodig, bij voorkeur gestuurd door vochtsensoren.

Andere nuttige artikelen in verband met bomen verplanten

Bomen planten en alles wat je moet weten
Groeiplaatsverbetering voor bomen, al dan niet voor of tijdens het aanplanten van bomen.
Groeiplaatsinrichting bovengronds en groeiplaatsconstructies ondergronds. Deze laatste om dubbel gebruik van de bodem mogelijk te maken en toch bomen te kunnen planten.
Grote bomen planten, waarom, voordelen en hoe.

Kwaliteitsvolle en succesvolle verplanting? Vraag onze European Tree Technician

Meer weten over het planten van grote bomen?