Samenvatting van deze pagina boombescherming
Het beschermen van bomen op bouwlocaties is van cruciaal belang om hun gezondheid en levensverwachting te waarborgen, zelfs te midden van bouwactiviteiten. Onvoldoende bescherming kan leiden tot onherstelbare schade aan bomen, wat de esthetiek en ecologische waarde van een gebied aantast.
Wortelschade is de meest voorkomende en vaak onderschatte oorzaak van problemen bij bomen op bouwplaatsen. De wortels van een boom zijn essentieel voor de opname van water en voedingsstoffen. Schade kan leiden tot verminderde groei, ziektegevoeligheid en zelfs het afsterven van de boom.
Kennis-tip: de effectiviteit van boombescherming valt of staat met de kennis van wat zich onder het maaiveld afspeelt. Om onherstelbare schade aan het onzichtbare fundament van de boom te voorkomen, baseren wij onze aanpak op de specifieke biologie en kwetsbaarheid van boomwortels en wortelsystemen.
Waarom is wortelschade zo nefast en boombescherming dus noodzakelijk?
In de tabel hieronder tref je een overzicht aan. Wil je echt meer weten, lees dan onze diepgaande pagina over wortelschade en het effect ervan op bomen.
| Schade factor | (Negatief) Effect op boom | Hoe Voorkomen |
| Compactie van de bodem | Zuurstofgebrek en droogtestress, wortelsterfte, conditieverlies | Rijplaten (correct), beperken zwaar verkeer, werfinrichting |
| Graafwerkzaamheden | Schade grote wortels, inscheuren stam, stabiliteitsprobleem, verlies boom | Wortelonderzoek, handmatig graven, gebruik Airspade®, grondzuigwagen |
| Veranderingen grondwaterpeil | Droogtestress of vernatting met zuurstofgebrek | Timing, sensoren (bomen en bodem), irrigatie |
| Grote snoeiwonden | Aantastingen en inrottingen | Snoeien volgens European Tree Pruning Standard |
| Schade = aansprakelijkheid = juridisch gevolg = financieële impact en verlies | ||
| GEEN schade = beter leefomgeving = duurzaam = meerwaarde vastgoed = hoger financieel rendement | ||
Tabel met meest voorkomende uitdagingen voor bomen op bouwlocaties, de gevolgen voor de boom en welke maatregelen kunnen genomen worden.
Waarom bomen beschermen op werven?
Bomen zijn structurele en vaak monumentale structuren in het landschap, de tuin, de stad en ze geven meerwaarde aan ons leven en de natuur. Zo leveren bomen niet te onderschatten ecosysteemdiensten, waardoor de leefomgeving aangenamer is. Zo geven bomen schaduw en verkoeling. En rust omwille van de mooie impressie. Of temperen ze de hitte en het lawaai van de stad.
Als we bomen beschermen op werven, voorkomen we dat ze zullen afsterven door de schade die ze oplopen omwille van de civiele werken in hun wortelzone of de schade bovengronds.
En laat het nu net bestaande bomen zijn die de meeste ecosysteemdiensten leveren en het meest CO2-neutraal zijn. Bestaande bomen kan je immers niet vervangen door jonge bomen. Het duurt namelijk tussen de 30 en 60 jaren vooraleer nieuwe bomen die worden aangeplant koolstofneutraal zijn. Ook ondersteunen grote en oude bomen de biodiversiteit in veel hogere mate.
Daarnaast zorgt onaanvaardbare boomschade voor een snellere aftakeling van de boom. Wat dan weer de boomveiligheid verslechtert en hogere onderhoudskosten met zich meebrengt.
Bomen beschermen op de bouwplaats loont “Zowel qua beleving, als financieel”
Boombescherming tijdens bouwwerken voorkomt boomschade, waardoor je bomen langer en in een gezondere toestand behoudt. Het geeft een opwaardering aan je project. Zowel qua beleving, als financieel. Kijk maar naar de prijzen van vastgoed met zicht op monumentale bomen, die is een pak hoger dan in een gewone straat, zonder bomen. De heer Wim Peeters, docent en lector boomverzorging, heeft er uitgebreid over geschreven in zijn laatste boek “De stad is (g)een bos”. Weer een bestseller trouwens.
Hoe het niet moet: bouwplaats zonder de bomen te vrijwaren van schade. De wortels zijn aan beide zijden van deze grote bomen verwijderd door graafwerken. Niet alleen de stabiliteit komt in het gedrang. De bomen hebben het niet overleefd. Dat weten we intussen.
Zo moet het wel: gecontroleerde wortelsnoei en afdekken van de gesnoeide wortels met jutte en vochtig houden van de snoeiwonden. Zodat deze niet uitdrogen. En vanuit de snoeiwonden na de werken snel kleine wortels kunnen beginnen groeien.
Voorkomen van wortelschade door graafwerken en bodemverdichting
Veel voorkomende schade aan bomen op bouwlocaties is de wortelschade die ze oplopen. Enerzijds door graafwerken, anderzijds door verdichting of compactie van de bodem. Omdat in de projectomschrijving van de civiele werken vaak geen rekening wordt gehouden met de voorwaarde om de bestaande bomen maximaal te behouden en te beschermen. Of omdat het ontwerpteam en de uitvoerders niet begrijpen hoe gevoelig bomen zijn aan wortelschade en bodemschade. Waardoor er veel te kort tegen de stam van de boom graafwerken gebeuren.
Aan de andere kant is bodemcompactie en bodemverdichting even schadelijk voor bomen, dan de fysieke schade op zich. Of misschien zelfs erger. Door het gebruik van zware machines tijdens bouwwerken, pers je de bodem samen. En verdwijnt de zuurstof en het vocht uit de poriën van de bodem. Waardoor bomen eerst met zuurstofgebrek te kampen hebben. En later met vochtgebrek. Ook kan in een verdichte bodem haast geen water meer infiltreren.
Effectieve bescherming begint bij de wortels. Wanneer graafwerken de fysiologie van de boom bedreigen, ontstaat er niet alleen biologische schade, maar ook een juridisch risico. Onze protocollen zijn ontworpen om de noodzaak voor een gerechtelijke bouwstop proactief te vermijden.
Zuurstof- en waterhuishouding levensbelangrijk om bomen te beschermen op de bouwplaats
Laat zuurstof en water nu net twee belangrijke zaken zijn die een boom echt nodig heeft in de bodem. Bij zuurstofgebrek komt een boom al vanaf één tot enkele weken in de problemen. Dat kan erg snel gaan. En droogtestress door watertekort, bespreken we zodadelijk bij het punt bronbemaling.
Door bomen actief te beschermen op bouwlocaties, voorkom je boomschade en latere problemen.
Het voorkomen van schade kan met voorafgaandelijk wortelonderzoek. Zo kan je de ontwerper aangeven in welke zone geen bouwwerken kunnen uitgevoerd worden. Op die manier kan de vorm en inplanting van het project aangepast worden. Of weet je dat de boom niet kan behouden blijven.
Tot ons groot spijt ervaren we dagelijks dat projecten zonder boombescherming op de bouwlocatie, de bomen haast altijd onherstelbare en omkeerbare wortelschade oplopen. Waardoor ze vaak enkele jaren later afsterven.
Voorkomen droogtestress van bomen bij bronbemaling
Naast fysieke schade aan bomen, veroorzaakt bronbemaling (droogzuiging) ook ernstige schade aan bomen. Zeker wanneer je geen mitigerende maatregelen neemt. Bronbemaling maakt veel meer schade dan aanvankelijk werd vermoed. Naast het plots afsterven van bomen, leidt de op het eerste moment niet onmiddellijk zichtbare schade, jaren later toch tot de dood van bomen omwille van de extreme droogtestress die ze hebben moeten doormaken omwille van de bronbemaling.
Bij het verlagen van de grondwatertafel, wat het geval is bij bronbemaling, komt een boom plots zonder water te zitten. En dat water heeft de boom nodig om aan fotosynthese te doen, en zich te kunnen koelen in hete en droge perioden. Het watertransport bij bomen is van levensbelang. En wanneer je dit onderbreekt, dan sterft de boom onherroepelijk af.
Bomen beschermen op de bouwplaats doe je om ze op lange termijn in goede conditie te houden
Boomschade omwille van wortelschade ondergronds of omwille van grote takbreuk, maakt dat de boom meer risico loopt op ernstige aantastingen of infecties. Waardoor dan weer inrottingen ontstaan die op hun beurt de mechanische structuur van de boom ondermijnt.
Boomschade leidt namelijk in de eerste plaats tot verzwakking van de boom, waardoor deze zich veel slechter kan verdedigen tegen indringers en ziekteverwekkers. Ook vergt het een boom erg veel energie, die hij verkrijgt via fotosynthese, om wonden en aantastingen af te grendelen (CODIT). Zodat de boom bij grote wortelschade of grote takbreuk ten prooi valt aan o.a. houtrotters. En wanneer het hout voldoende afgebroken is, is de boom ten dode opgeschreven.
Door schade onder welke vorm dan ook te voorkomen, geef je bomen op een bouwlocatie de kans om verder te leven. Zonder dat ze verzwakken en zonder dat ze zullen falen omwille van de mechanische verzwakking van hun hout.
Boombescherming op bouwlocaties – integrale aanpak vanaf de start
Bomen beschermen op een bouwlocatie begint zo vroeg mogelijk in het project. Door onze European Tree Technician en Certified Tree Manager al te betrekken bij de projectomschrijving, ontstaat er meteen duidelijkheid over wat kan en wat niet kan in de buurt van waardevolle bomen.
Zo bewaak je de gezondheid en levensverwachting van bestaande bomen, ook wanneer er bouwwerken of civiele ingrepen plaatsvinden. Omdat boombescherming zowel ondergronds als bovengronds speelt, bekijken we de boom altijd in drie dimensies: van wortelzone tot stam en kroon.
Onderzoek en maatregelen op maat van de werf
Om gericht te kunnen beschermen, brengen we eerst de situatie in kaart. We voeren onder meer VTA-controles of boominspecties uit. En doen wortel- en bodemonderzoek, zodat duidelijk is hoeveel wortels aanwezig zijn, in welke conditie ze verkeren en waar ze zich bevinden.
Dat is vooral belangrijk op plaatsen waar wortels en funderingen met elkaar in conflict (dreigen te) raken. Op basis van die inzichten werken we met passende beschermingsmaatregelen. Zoals het aanbrengen van werfafsluitingen rond boombeschermingszones en bescherming van stam en wortelzones. Alsook technieken die de bodemstructuur en waterhuishouding veiligstellen tijdens de werken.
Wanneer het nodig is om schade door uitscheuren te voorkomen, hoort ook het snoeien van de bomen hierbij. Zowel bovengronds aan de kruin, als ondergronds aan de wortels. Als takken of wortels, als ze niet te groot zijn, in de weg zitten van kranen of graafmachines, snoeien we deskundig en gericht. Zo vermijd je dus uitscheuren door fysieke impact. En maak je slechts kleine snoeiwonden. Zodat de boom minimale impact ondervindt. En veilig, stabiel en weerbaar blijft gedurende het hele bouwproces.
Opvolging en duidelijk plan voor tijdens de effectieve uitvoering
Alle onderzoeken, afspraken en maatregelen komen samen in een helder boombeschermingsplan. Dat plan beschrijft niet alleen wat er moet gebeuren, maar ook wanneer. Tijdens een bouwproject veranderen omstandigheden namelijk regelmatig, en sommige ingrepen hebben een grote impact op bomen. Denk bijvoorbeeld aan bronbemaling die aan- of uitgeschakeld wordt en het bodemvocht in de omgeving sterk kan beïnvloeden.
Daarom volgen we de bomen ook actief op tijdens de werken. Met bodemvochtsensoren monitoren we het vochtgehalte vanop afstand en sturen we, waar nodig, bij met een irrigatiesysteem. Zo krijgt de boom op het juiste moment water, niet te weinig en ook niet te veel, want een te natte bodem veroorzaakt ook zuurstofgebrek.
Door die continue bewaking en duidelijke communicatie op de werf weten alle betrokken partijen precies wat er geldt, over de volledige looptijd van het project. Zo verklein je verrassingen tijdens de uitvoering en krijgen de bomen de best mogelijke bescherming. Zodat ze het project gezond doorkomen en kunnen doorgroeien tot sterke en beeldbepalende toekomstbomen.
Gestelwortels van een monumentale Ginkgo biloba, op ongeveer anderhalve meter diepte, in het kader van boombescherming op een bouwlocatie in Tienen. In dit specifiek geval om te weten welke boombeschermingsmaatregelen en moeten genomen worden. En hoe, hoeveel en waar de boom juist moet bewaterd worden tijdens bronbemaling voor een bouwproject in de buurt.
De holistische aanpak: van ontwerp tot nazorg
Effectieve boombescherming is geen eenmalige actie, maar een continu proces dat integraal onderdeel moet zijn van elk bouwproject. Dit begint al in de ontwerpfase, waar de aanwezigheid van bomen en hun bescherming moeten worden meegenomen in de planningsbeslissingen.
Belangrijke overwegingen in de planning
- Vroegtijdige betrokkenheid van boomspecialisten: het inschakelen van boomspecialisten in een vroeg stadium van het project zorgt ervoor dat alle potentiële risico’s worden geïdentificeerd en de meest geschikte beschermingsstrategieën worden ontwikkeld.
- Alternatieven onderzoeken: waar mogelijk moeten alternatieven voor graafwerkzaamheden of infrastructurele aanpassingen binnen de TBBZ (totale boombeschermingszone) worden overwogen, zoals aanpassing van routes of het gebruik van boomvriendelijke technieken (bijvoorbeeld gestuurde boringen).
- Knelpunten tussen bestaande bomen en het project: de European Tree Technician brengt brengt knelpunten duidelijk in kaart, en zoekt in overleg met de ontwerpers oplossingen die haalbaar zijn.
- Opportuniteiten: omdat de omgeving toch doorheen een grote veranderingsfase gaat, neemt de tree technician mogelijke opportuniteiten mee. Zoals nieuwe en kwalitatieve aanplantlocaties, hemelwaterbuffering, totale canopy cover vergroten, toepassen 3 – 30-300 regel.
- Groeiplaatsverbetering: voor bomen die al verzwakt zijn of waar onvermijdelijk enige verstoring optreedt, kan groeiplaatsverbetering na afloop van de werkzaamheden helpen om de vitaliteit te herstellen. Dit kan inhouden: verbetering van de bodemstructuur, toevoeging van organisch materiaal of aanleg van irrigatiesystemen.
